maandag 10 juli 2017

“Heretics” is een fascinerend boek – echt om van te genieten!


Een maand geleden, op 11 juni 2017, had ik het blog: “Graphic Spinoza van vader en zoon Steven en Ben Nadler.” En inderdaad zien we Spinoza op de cover van

Steven Nadler & Ben Nadler, Heretics!: The Wondrous (and Dangerous) Beginnings of Modern Philosophy. Princeton University press, 2017  [cf.]  
Inmiddels heb ik het boek ontvangen en gelezen en heb ik kunnen merken dat de titel ‘Graphic Spinoza’ niet helemaal terecht is.*) Het is, zoals de ondertitel aangeeft, een breder overzicht van het nieuwe denken in de 17e eeuw. Je krijgt de hoofdlijnen van het nieuwe denken en de debatten over het denken over hoe de kosmos en de mens daarbinnen te zien, vooral wat betreft de relatie tussen materiële en geestelijke aspecten.
18 ‘dramatisch personae’ krijgen we voorgeschoteld, van Giordano Bruno tot Voltaire en daartussen Bento (Benedictus) Spinoza als één der vele ‘ketters’. Nadler zit bepaald niet op de lijn van Jonathan Israel en bij hem zal je dus niet lezen dat Spinoza de radicaalste denker van allemaal was en dat ze zich allemaal met hem verstonden. Spinoza staat op het voorplecht en wordt uitgebreid behandeld, ook worden anderen nog wel een enkele maal van Spinozisme beschuldigd, maar deze graphic novel geeft zeker niet de indruk dat alles om Spinoza draait. Ook Leibniz komt uitgebreid aan bod: hij had dan ook veel contacten met Europese geleerden, zoals Arnauld en Malebranche en we krijgen de disputen tussen deze denkers, zoal Steven Nadler eerder uitgebreid behandelde in De best mogelijke wereld [Atlas, 2009; cf. blog]. We krijgen al die discussies en verschillen van zienswijzen hier nog eens op hoofdlijnen samengevat. En dan gaat het dus veel over hoe God op te vatten, of het universum, de ruimte, beweging en rust, of de mens. Vooral Descartes en Leibniz komen voorbij en hun veel centralere invloed krijgt veel aandacht en tenslotte die van Newton.

Het knappe is dat het de zoon, de grafisch opgeleide Ben, lukt om daarbij – ondanks het gebrek aan actie – toch interessante plaatjes te tekenen. De manier waarop het geïllustreerd is, is ronduit geweldig, met hier en daar verborgen grapjes ingelast. Zoals waar op p. 25 Descartes uitroept: “You cannot always believe what you see,” daarbij dit bekende gezichtsbedrog-tekeningetje gebruikt wordt. Zo zijn er meer leuke vondsten.
Die grote contrasten tussen een best zware tekst (“information concisely expressed,” zoals Rebecca Goldstein het uitdrukt) en luchtige en vaak grappige tekeningen, maakt dat deze geschiedenis van de opkomst van het moderne denken zeer goed overkomt. Ik ben het eens met de zienswijze:
Discussing complex topics in a fun way:
“With its delightful visuals and simplistic way of presenting complex topics, Heretics! has what it takes to become a classic, or even better yet — pioneer a new literary genre. [..] Masterfully mixing a comic book style with complex notions from science and philosophy, Heretics! manages to charm and educate at the same time, and it does all this in style.” [Van hier]
Het is een boek van flink gewicht, dat bestaat uit dik zwaar papier dat in de rug flink verlijmd is, maar wel uit genaaide katernen bestaat. Daaraan kun je zien dat de uitgever vooral of ook (school)bibliotheken op het oog had en zorgde dat de boeken niet snel uit elkaar vallen.
Kortom, hoe ("vanuit welke attribuut…") je het boek ook bekijkt: het is perfect.
_________________
*) De titel ‘Graphic Spinoza’ past wel op het boek van Jaron Beekes, De lens van Spinoza. Oog en Blik/De Bezige Bij, 2011 [cf. blog en blog]
En een beetje ook op dat van Erik Bindervoet en Saskia Pfaeltzer, Spinoza’s achtbaan. Wereldbibliotheek, 2014 [cf. blog en blog]


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen